Τζιυλινάσα, το υδάτινο διαμάντι των Κανναβιών

Σε όλη την επικράτεια της οροσειράς του Τροόδους εντοπίζουμε συνεχώς μέσα σε βραχώδεις κοιλάδες κρυμμένους υδάτινους παραδείσους. Στις βορειοδυτικές παρυφές της φημισμένης Πιτσυλιάς η φύση των Κανναβιών φιλοξενεί πληθώρα εποχικών καταρρακτών. Κυρίαρχη θέση ανάμεσα σε αυτούς κατέχει ο εντυπωσιακός μαύρος καταρράκτης της Τζιυλινάσας, ο οποίος συστήνεται επίσημα στο ευρύ κοινό και μας αποκαλύπτει με περηφάνια τη σαγηνευτική του σιλουέτα.

Το υδάτινο διαμάντι των Κανναβιών

Ο καταρράκτης της Κυλινάσας ή Τζιυλινάσας βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της Πιτσυλιάς, περίπου 1,5 km βορειοανατολικά των Κανναβιών, στα διοικητικά όρια των οποίων ανήκει. Είναι απομονωμένος σε βραχώδη θέση ενός μικρού εποχικού παραπόταμου του ποταμού των Κανναβιών, στην ευρύτερη κοιλάδα του ποταμού της Ελιάς. Κρύβεται στις παρυφές του δάσους Αδελφοί και απέχει 4 km από τον εκδρομικό χώρο της Καπουράς.

Ένας από τους πολλούς εποχικούς καταρράκτες του ποταμού της Ελιάς

Ο καταρράκτης της Τζιυλινάσας σχηματίστηκε σε μικρό παραπόταμο στο μεσαίο τμήμα της κοιλάδας του ποταμού των Κανναβιών, ο οποίος είναι παραπόταμος του ποταμού της Ελιάς. Το μικρό ρυάκι του καταρράκτη, μήκους μόλις 1,5 km, διαθέτει περιοδική ροή νερού μετά από έντονες και παρατεταμένες βροχές.

Η μέση ετήσια βροχόπτωση στην περιοχή των Κανναβιών ανέρχεται στα 650 mm και η ποσότητα νερού που ρέει στον καταρράκτη εξαρτάται αποκλειστικά από τις χειμερινές και εαρινές βροχές κάθε χρονιάς. Σε ευεργετικούς χειμώνες η δύναμη του τρεχούμενου νερού του καταρράκτη μεγιστοποιείται και η ορμητική του πτώση προσφέρει ένα μοναδικό θέαμα ασύλληπτης ομορφιάς.

Επιβλητικός καταρράκτης με φωτογένεια

Ο καταρράκτης των Κανναβιών δημιουργήθηκε σε διαβασικά πετρώματα του οφιολιθικού συμπλέγματος του Τροόδους. Ο διαβάσης είναι πυριγενές πέτρωμα ανθεκτικό στη διάβρωση και την αποσάθρωση, με αποτέλεσμα να διαμορφώνει τραχιά και απότομη τοπογραφία με ρυάκια δενδροειδούς μορφής και πολλούς περιοδικούς καταρράκτες.

Ο επιβλητικός καταρράκτης της Τζιυλινάσας σχηματίστηκε σε υψόμετρο 740 m πάνω από το επίπεδο της θάλασσας και έχει ύψος 8 m. Είναι κατακόρυφος καταρράκτης με βορειοδυτική έκθεση και ένα επίπεδο πτώσης.

Περιτριγυρισμένος από οργιαστική βλάστηση και με μπόλικη φωτογένεια ο καταρράκτης αποκαλύπτει την επιβλητική του εμφάνιση τόσο από ψηλά και σε μικρή απόσταση όσο και από τη βάση του, την οποία με ιδιαίτερη προσοχή μπορεί κανείς να προσεγγίσει. Και σαν τον πλησιάσεις, μόνο τότε αντιλαμβάνεσαι αβίαστα τη μεγαλοπρέπεια και τη μαγεία που εκπέμπει το υδάτινο αυτό διαμάντι των Κανναβιών.

Η τοποθεσία Κυλινάσα ή Τζιυλινάσα είναι πιθανόν να οφείλει την ονομασία της στον καταρράκτη της, αφού το τρεχούμενο νερό κυλά ορμητικά στον κάθετο γκρεμό δημιουργώντας ένα πανέμορφο θέαμα. Ο καταρράκτης είναι κατακόρυφος και έχει συνήθως μορφή υδροκολώνας. Όταν όμως το ρυάκι κατέρχεται με ορμητική ροή το τρεχούμενο νερό πέφτει στο κενό δίνοντας την εντύπωση ότι ο καταρράκτης είναι κρεμαστός.

Ακόμα ένας μαύρος καταρράκτης της οροσειράς του Τροόδους

Με τη ροή του για αιώνες το ρυάκι έχει προσδώσει στον σκουρόχρωμο διαβασικό γκρεμό του καταρράκτη ένα εντυπωσιακό μαύρο χρώμα, αλλά το άχρωμο ορμητικό νερό σπάζει τη χρωματική του μονοτονία δημιουργώντας μια μοναδική αισθητική αντίθεση.

Ο ορμητικός χείμαρρος διαβρώνει εντατικά τα διαβασικά πετρώματα και τα πυριτιούχα εδάφη της κοιλάδας δημιουργώντας τραχιά βραχώδη κοίτη. Ο μαύρος γκρεμός του καταρράκτη ανθίσταται για εκατομμύρια χρόνια στη διαβρωτική δύναμη του νερού και παρεμβαίνει στην ομαλή διαδρομή του ρυακιού, αναγκάζοντας το τρεχούμενο νερό να ορμά σαν βολίδα στο βάθος του γκρεμού.

Με την ορμητική του πτώση ο καταρράκτης έχει σχηματίσει στη βάση του μια ρηχή ποταμόλιμνη μέσα σε επιβλητική κλεισούρα, η οποία πνίγεται κυριολεκτικά από την οργιαστική βλάστηση. Στην περιφέρεια της ποταμόλιμνης επιβάλλουν το ανάστημά τους ψηλοί θάμνοι σφεντάμνου, αροδάφνης και αναρριχώμενων αγκαθωτών βάτων, οι οποίοι αγκαλιάζουν τον καταρράκτη δίνοντας την εντύπωση ότι προσπαθούν να τον προστατεύσουν.

Τη μαγεία που εκπέμπει το μοναδικό αυτό μέρος ενισχύει το πράσινο των πεύκων και των λογής λογής θάμνων στις γύρω πλαγιές. Η θέα της υδατόπτωσης από μεγάλο ύψος, η απομόνωση στη φύση και οι μουσικές νότες του τρεχούμενου νερού συνδυάζονται αρμονικά συνθέτοντας ένα μαγικό σκηνικό που δύσκολα αποχωρίζεσαι.

Σημαντικό στοιχείο της φυσικής μας κληρονομιάς που αξίζει προστασίας

Ο υδάτινος θησαυρός της Τζιυλινάσας περιβάλλεται από πευκόφυτες βουνοπλαγιές του δάσους Αδελφοί και ποικίλες καλλιέργειες με αμπέλια, αμυγδαλιές και φρουτόδεντρα. Η κοιλάδα του καταρράκτη κοσμείται από πλούσια θαμνώδη και δενδρώδη φυσική βλάστηση, που περιλαμβάνει κυρίως πεύκα (Pinus brutia), δρύες (Quercus infectoria subsp. cypricola), λατζιές (Quercus alnifolia), μοσφιλιές (Crataegus azarolus), σφεντάμνους (Acer obtusifolium), βάτους (Rubus sanctus), τρεμιθιές (Pistacia terebinthus), στερατζιές (Styrax officinalis), αροδάφνες (Nerium oleander), ξισταρκές (Cistus creticus και Cistus salviifolius), μαζιά (Sarcopoterium spinosum) και αρκολασμαριά (Ptilostemon chamaepeuce subsp. cyprius).

Ο καταρράκτης βρίσκεται σε κοίτη ρυακιού και ζώνη προστασίας των υδάτων (Ζ3), αλλά περιβάλλεται από ιδιωτική γη χωρίς ιδιαίτερο καθεστώς προστασίας, αφού εντάσσεται στην πολεοδομική ζώνη Γ3 (Ζώνη Υπαίθρου), η οποία χαρακτηρίζεται από ήπια ανάπτυξη με περιορισμούς δόμησης. Λίγο ψηλότερα και προς τα ανατολικά εκτείνεται μεγάλη δασική έκταση, που αποτελεί μέρος του κρατικού δάσους Αδελφοί και ανήκει στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000.

Ο καταρράκτης απειλείται από πιθανή επέκταση γεωργικών δραστηριοτήτων, την ξηρασία και τις πυρκαγιές. Θα μπορούσε, ωστόσο, να αποτελέσει τουριστικό αξιοθέατο, νοουμένου ότι οι αρμόδιοι φορείς προβούν σε φιλικές προς το περιβάλλον ενέργειες για διευκόλυνση της προσβασιμότητας.

Πώς να πάτε και τι να προσέξετε

Η Τζιυλινάσα προσεγγίζεται εύκολα με χαμηλό αυτοκίνητο. Ο καταρράκτης πλησιάζεται σε πολύ κοντινή απόσταση μέσω δρόμου, ο οποίος είναι ασφάλτινος αρχικά και χωμάτινος στη συνέχεια. Ο δρόμος αυτός ξεκινά από το χωριό Καννάβια και έχει βορειοανατολική κατεύθυνση, παράλληλη με τον κύριο δρόμο Κανναβιών – Καπουράς – Βυζακιάς. Η διαδρομή του χωματόδρομου είναι αρκετά καλής κατάστασης, αλλά απαιτεί προσοχή σε σημεία όπου λασπώνει μετά από βροχές.

Αν και η πυκνή παραποτάμια βλάστηση βάζει εμπόδια στην όψη του, ο καταρράκτης της Τζιυλινάσας θεάται και από ψηλά. Η βάση του προσεγγίζεται προσεκτικά από απότομη πετρώδη πλαγιά.

Η επισκεψιμότητα περιορίζεται κατά τους χειμερινούς και εαρινούς μήνες, όταν ο καταρράκτης διαθέτει τρεχούμενο νερό μετά από βροχές. Οι φωτογράφοι προτρέπονται όπως επισκεφθούν τον καταρράκτη σε απογευματινές ώρες λόγω της δυτικής του έκθεσης.

Αφιέρωση και ευχαριστίες

Το άρθρο αυτό αφιερώνεται στον αείμνηστο κ. Φειδία Στυλιανού από τα Καννάβια, τον οποίο είχα την τιμή και τη χαρά να γνωρίσω κατά τις επισκέψεις μου στο χωριό του και να συζητήσω μαζί του πολλές φορές για τη φύση και τον πολιτισμό των Κανναβιών. Ο κ. Φειδίας υπήρξε άνθρωπος της ζωής με πάρα πολλές γνώσεις και εμπειρίες και του είμαι ευγνώμων για όλα όσα μου έμαθε για τον τόπο του. Πολλές ευχαριστίες προς τους φίλους Κώστα Κκολή και Μαρίνο Κλεάνθους για τη συλλογική μας εξερεύνηση στην Τζιυλινάσα το 2019.