Το Φαράγγι του Δράκου

Ένας απρόσμενος φυσικός θησαυρός, που μας επιφύλασσε για τόσα χρόνια η κυπριακή φύση, κρύβεται στη λοφώδη περιοχή της Λουρουτζίνας και υπόσχεται ξεχωριστές συγκινήσεις. Πρόκειται για ένα παράξενο ρήγμα στην κορυφή πετρώδους ασβεστολιθικού λόφου, το οποίο κρύβει στα έγκατά του έναν άγνωστο και περίεργο γεωλογικό κόσμο. Άραγε πρόκειται για το καταφύγιο ενός μυθικού δράκου ή απλά αποτελεί μυθοπλασία των κατοίκων της περιοχής; Με οικοδέσποινα την πεδιάδα της Μεσαορίας, η Δρακοντιά ή αλλιώς Σσιίστρα του Δράκου είναι έτοιμη να συστηθεί στους λάτρεις της φύσης και να αποκαλύψει τις άγνωστες πτυχές της.

Ένα κρυμμένο μυστικό της Μεσαορίας

Στη νεκρή ζώνη κοντά στο χωριό Λουρουκίνα (Λουρουτζίνα) της επαρχίας Λευκωσίας φυλάγεται ένα σπουδαίο μνημείο της κυπριακής φύσης. Το ρήγμα της Δρακοντιάς σχηματίστηκε σε μικρή περιοχή γυψούχων πετρωμάτων, περίπου 2 km βορειοανατολικά της Λουρουτζίνας και 7 km νοτιοδυτικά της Αθηένου. Βρίσκεται σε μικρή απόσταση αριστερά του δρόμου Λάρνακας – Αθηένου, απέναντι από τον επιβλητικό λόφο Βούγες και κοντά στη μεσαιωνική εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Το ρήγμα δεν είναι ορατό, ακόμα και από κοντινή απόσταση, γιατί δημιουργήθηκε στην κορυφογραμμή ενός χαμηλού λόφου.

Ιδιαίτερο φαράγγι που προήλθε από γεωλογικό ρήγμα

Το φαράγγι της Δρακοντιάς ή του Δράκου σχηματίστηκε πάνω σε ασβεστολιθικό λόφο, όπου έρχονται σε επαφή γυψούχα πετρώματα του γεωλογικού σχηματισμού της Καλαβασού και πετρώματα κρητίδων, μαργών και ασβεστιτικών ψαμμιτών του σχηματισμού της Πάχνας. Η στρωματογραφία των πετρωμάτων εντυπωσιάζει, με τις διαφορετικές στρώσεις τους να είναι εμφανείς μέσα στο φαράγγι.

Είναι αξιοσημείωτη η εναπόθεση ασβεστιτικών ψαμμιτών στην κορυφή του λόφου και σε ψηλότερο επίπεδο από τα νεότερα γυψούχα πετρώματα. Η λογική τους διάταξη θα έπρεπε να ήταν η αντίθετη, δηλαδή τα νεότερα πετρώματα να υπέρκεινται των παλαιότερων. Η αναδιάταξη αυτή των πετρωμάτων ίσως οφείλεται σε ρήγμα και έντονες γεωλογικές διεργασίες του παρελθόντος.

Ακόμα μια γεωλογική λεπτομέρεια του ρήγματος είναι άκρως ενδιαφέρουσα. Συνήθως τα φαράγγια δημιουργούνται από τη δράση του τρεχούμενου νερού μέσα σε κοιλάδες ποταμών και ρυακιών, σε συνδυασμό με τη σταδιακή ανύψωση της γης. Το φαράγγι της Δρακοντιάς στην κορυφή ενός ξηρού και απόμερου λόφου αποτελεί εξαίρεση. Η δημιουργία του φαραγγιού είναι πιθανό να οφείλεται σε σεισμικές διεργασίες και γεωλογικές διαταράξεις του παρελθόντος, οι οποίες έχουν δημιουργήσει ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό ρήγμα. Σε συνδυασμό με τη δράση του βρόχινου νερού πάνω στο ευδιάλυτο ιζηματογενές πέτρωμα του γύψου, έχουν διαμορφωθεί στο εσωτερικό του ρήγματος καρστικά έγκοιλα και σπηλιές με σταλακτιτική δραστηριότητα μικρού βαθμού.

Ένα φαράγγι διαφορετικό από τα υπόλοιπα

Το φαράγγι της Δρακοντιάς δημιουργήθηκε σε υψόμετρο 200 m πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Κουρνιάζει στην κορυφογραμμή ενός εντυπωσιακού αποστρογγυλωμένου λόφου με ωοειδές σχήμα, ο οποίος ορθώνεται απομονωμένος στη λοφώδη περιοχή ανατολικά της Λουρουτζίνας. Με λίγη φαντασία ο λόφος αυτός μπορεί να παρομοιαστεί με πέτρινο καβούκι ενός γιγάντιου ζώου, που κρύβει στα σωθικά του ένα γεωλογικό μυστικό.

Το ρήγμα εκτείνεται σε απόσταση 150 m κατά μήκος ολόκληρου του λόφου πάνω στον οποίο σχηματίστηκε. Διαθέτει σχεδόν γραμμική πορεία με ελαφρές καμπυλώσεις και έχει βόρεια έως βορειοανατολική κατεύθυνση.

Μεγάλο μέρος του φαραγγιού είναι κλειστό και πλήρως απρόσιτο. Κατά μήκος της μεγάλης αυτής ρωγμής και στις βραχώδεις όχθες της είναι εμφανή στο τοπίο αμέτρητα διάκενα, οπές, κουφώματα και σπηλιές. Εξάλλου, η παρουσία συκιών σε κάποια σημεία του ρήγματος και γύρω από τον λόφο προδίδει την ύπαρξη κοιλωμάτων και σπηλιών. Πάμπολλες πέτρες, προερχόμενες από κατολισθήσεις, είναι διασκορπισμένες σε όλη την έκταση του ρήγματος.

Πιο ανοικτό και προσβάσιμο είναι το βόρειο τμήμα του ρήγματος, το οποίο αποτελεί ένα στενό και βαθύ φαράγγι με μήκος 20 m και πλάτος που κυμαίνεται μεταξύ 1 και 2 m. Η κατάβαση στο φαράγγι συνιστά ένα παράξενο γεωλογικό ταξίδι στα άδυτα της μεσαρίτικης γης. Με 3 υψομετρικά επίπεδα και με μέγιστο βάθος 15 m, το ρήγμα χαρακτηρίζεται από απόκρημνη τοπογραφία και μεγαλοπρέπεια. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι επειδή το ρήγμα δεν σχηματίστηκε από τη ροή κάποιου ρυακιού, τα άκρα του δεν έχουν διακριτή υψομετρική διαφορά και το μέγιστο βάθος του εμφανίζεται στο κέντρο του λόφου.

Φαράγγι με σπηλιά, ένας δυνατός συνδυασμός

Το πιο εντυπωσιακό σημείο του φαραγγιού βρίσκεται στον κεντρικό πυρήνα του, όπου το βαθύτερο μέρος του ρήγματος είναι ιδιαίτερα επιβλητικό και περικλείεται από πολύχρωμους γκρεμούς με παράξενα σχήματα. Η μεγαλοπρέπεια του επιβλητικού αυτού χάσματος της γης προκαλεί αισθήματα δέους και θαυμασμού.

Στη βόρεια άκρη του ρήγματος σχηματίστηκε πολύ στενή και ενδιαφέρουσα γυψούχα σπηλιά. Με ελάχιστο πλάτος πατώματος 20 cm και με ύψος που μετά βίας αγγίζει τα 2 m, η σπηλιά αυτή είναι προσπελάσιμη με πολλή δυσκολία σε απόσταση 10 m. Με τη ροή βρόχινου νερού και τη διάβρωση των πετρωμάτων γύψου έχει δημιουργηθεί στο βάθος της σπηλιάς βαθιά οπή σαν καταβόθρα, η οποία είναι πιθανόν να συνδέεται μέσω υπόγειων στοών με άλλες σπηλιές στις παρυφές του λόφου.

Με προσεκτική παρατήρηση των τοιχωμάτων αποκαλύπτεται ο ήπιος σταλακτιτικός διάκοσμος της σπηλιάς. Πετρώματα σε διάφορες στρώσεις γύψου που προεξέχουν σαν λεπίδες, καμπυλώσεις που γοητεύουν με τη συμμετρία τους και ανάγλυφες μορφές που θυμίζουν κουνουπίδια και ανθρώπινες μορφές εμφανίζονται σε κάθε γωνιά της στενής στοάς.

Σπουδαίο γεωλογικό και οικολογικό μνημείο που χρήζει προστασίας

Μέσα στο φαράγγι εντοπίζεται χασμοφυτική βλάστηση με κυρίαρχα είδη την Parietaria judaica και τον Umbilicus rupestris, ενώ γύρω από το φαράγγι αναπτύσσεται σημαντική γυψόφιλη βλάστηση, η οποία περιλαμβάνει απειλούμενα είδη όπως η Campanula fastigiata και το Chaenorhinum rubrifolium. Η φυσική βλάστηση που περιβάλλει το φαράγγι αποτελείται από φρύγανα και ποώδη φυτά. Κυριαρχούν οι μοσφιλιές (Crataegus azarolus), οι συκιές (Ficus carica), τα θρουμπιά (Thymbra capitata), οι καππαρκές (Capparis spinosa), τα περιπλοκάδκια (Convolvulus dorycnium) και οι ακουμένες (Rhamnus lycioides subsp. graeca). Μια χαρακτηριστική συκιά αποτελεί το μοναδικό δενδρώδη εκπρόσωπο στο εσωτερικό του φαραγγιού.

Το ρήγμα της Δρακοντιάς βρίσκεται σε ιδιωτική γη στη νεκρή ζώνη της Λουρουτζίνας και περιβάλλεται από καλλιέργειες σιτηρών. Απειλείται από πιθανή λατόμευση, ενδεχόμενη επέκταση γεωργοκτηνοτροφικών δραστηριοτήτων και τις πυρκαγιές. Η γεωλογική και οικολογική αξία του φαραγγιού το καθιστούν σπουδαίο μνημείο της φύσης που χρήζει προστασίας. Η περιβαλλοντική του διαχείριση επιβάλλεται ώστε να παρθούν κατάλληλα μέτρα προστασίας.

Παράξενη ονομασία με περίεργη προέλευση

Το επίσημο όνομα της τοποθεσίας είναι Δρακοντιά, αλλά οι ντόπιοι αποκαλούν το ρήγμα και Σσιίστρα του Δράκου. Με βάση τις ονομασίες αυτές μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε και ως Φαράγγι του Δράκου. Με λίγη φαντασία θα μπορούσε να υποθέσει κανείς ότι πρόκειται για το καταφύγιο ενός μυθικού δράκου, αλλά η πιο λογική εξήγηση παραπέμπει σε μυθοπλασία των κατοίκων της περιοχής. Σημειώνεται ότι σε πολλές περιοχές της Κύπρου απαντούν τοποθεσίες με το ίδιο ή παρόμοιο όνομα (Δρακοντιά, Σπήλιος του Δράκου, Δρακοντόσπηλιος, Δρακοντότρυπα κ.ά.), το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις οφείλεται στην ανεύρεση απολιθωμένων οστών ιπποπόταμων και ελεφάντων. Συνεπώς, είναι πιθανόν ότι και η ονομασία του ρήγματος της Λουρουτζίνας προέρχεται από εντοπισμό απολιθωμένων οστών των προϊστορικών αυτών ζώων της Κύπρου ή πιο πρόσφατων κοκάλων μεγάλων ζώων.

Η ονομασία του φαραγγιού μπορεί να παραπέμπει και σε παλαιό τοπικό μύθο για ύπαρξη δράκου στο βαθύ αυτό ρήγμα. Οι παλαιότεροι έπλαθαν συχνά τέτοιους μύθους είτε για να αποτυπώσουν την απόκρημνη τοπογραφία ενός μέρους είτε για να απωθούν τα μικρά παιδιά και γενικότερα τους κατοίκους της περιοχής τους ώστε να αποφεύγουν να πλησιάζουν σε κάποιο επικίνδυνο μέρος. Υπάρχουν βέβαια και άλλες πιθανές εκδοχές για την προέλευση της ονομασίας του ρήγματος. Όδρακος λέγεται σε πολλά μέρη της Κύπρου ο βάτραχος, ενώ Δρακοντιά είναι γνωστό σε αρκετές περιοχές του νησιού το φυτό Αρκοκολόκασον (Arum dioscoridis), το οποίο φυτρώνει σε σκιερά σημεία μέσα και γύρω από το φαράγγι.

Επικίνδυνο φαράγγι που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή

Η προσέγγιση της Δρακοντιάς είναι αρκετά εύκολη μέσω χωματόδρομου σχετικά καλής κατάστασης, ο οποίος ξεκινά από σημείο του παλαιού δρόμου Λάρνακας – Λευκωσίας και έχει δυτική κατεύθυνση. Η πρόσβαση μέσα στο φαράγγι και τη σπηλιά του γίνεται από το βόρειο τμήμα του ρήγματος, αλλά είναι επικίνδυνη και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω του απόκρημνου τοπίου. Είναι προσβάσιμα μόνο τα δύο υψομετρικά επίπεδα του φαραγγιού και μικρό μέρος της σπηλιάς, η οποία είναι πολύ στενή και εγκυμονεί κινδύνους λόγω πιθανών κατολισθήσεων. Το βαθύτερο επίπεδο του φαραγγιού μπορεί να κατακτηθεί με ειδικό εξοπλισμό μόνο από έμπειρους αναρριχητές.

Η επίσκεψη στο ρήγμα συστήνεται όπως αποφεύγεται τους καλοκαιρινούς μήνες. Όσοι το εντοπίσουν προτρέπονται όπως το σεβαστούν και δεν προξενήσουν ζημιές στα πετρώματα. Λόγω της θέσης του φαραγγιού στη νεκρή ζώνη και της δύσκολης προσβασιμότητας, δεν είναι εφικτή προς το παρόν η τουριστική του αξιοποίηση.

Ευχαριστίες

Ευχαριστούμε θερμά τον φίλο και συνεργάτη Κώστα Θωμά, ο οποίος έμαθε πριν μερικά χρόνια για την ύπαρξη του ρήγματος της Δρακοντιάς και το έκανε γνωστό στο ευρύ κοινό. Εκτιμώ ιδιαίτερα τη μεγάλη προθυμία του να με οδηγήσει εκεί για να το εξερευνήσουμε μαζί.