Η κρυμμένη καταβόθρα της Αχούσας στην καρδιά της επαρχίας Πάφου

Ο Cyprus Discoverer συνεχίζει να αλωνίζει την κυπριακή γη για εξεύρεση θησαυρών. Σειρά παίρνει ο υπόγειος κόσμος της Αχούσας κοντά στο Στρουμπί, όπου φυλάγεται για αιώνες ένα από τα πιο ιδιαίτερα και επικίνδυνα γεωλογικά μυστικά της παφιακής υπαίθρου. Πρόκειται για μια άγνωστη καταβόθρα που σε οδηγεί σε ένα πανέμορφο υπόγειο ποταμοσπήλαιο, το οποίο παρέμενε για τόσα χρόνια κρυμμένο από κάθε ανθρώπινο βλέμμα. Σε μια περιοχή όπου τα γυψούχα πετρώματα σμιλεύονται σιωπηλά από τις δυνάμεις της φύσης μέσα στο πέρασμα του χρόνου, ένας άγνωστος και ανεξερεύνητος κόσμος ξεδιπλώνεται μπροστά στους τολμηρούς εξερευνητές.

Ένα από τα πολλά γεωλογικά μυστικά του Στρουμπιού

Το ποταμοσπήλαιο της Αχούσας κρύβεται ανάμεσα στις τοποθεσίες Αβδελλολίμνη, Αχούσα και Ριχανιές, σε απομονωμένη κοιλάδα με πυκνή βλάστηση μεταξύ των χωριών Στρουμπί, Γιόλου, Δρύμου και Δρυνιά. Ανήκει διοικητικά στο Στρουμπί, ένα χωριό στην καρδιά της επαρχίας Πάφου, το οποίο άρχισε δειλά δειλά να αποκαλύπτει τα γεωλογικά του μυστικά και να σφραγίζει τη θέση του στον γεωτουριστικό χάρτη της Κύπρου. Κι αυτό γιατί διαθέτει πλούσια φυσική κληρονομιά με σπηλιές, καταβόθρες, υπόγειους ποταμούς, φαράγγια, σπηλαιοφάραγγα και καταρράκτες.

Υπόγειος παραπόταμος του ποταμού της Καμπούρας

Η καταβόθρα και το ποταμοσπήλαιο της Αχούσας σχηματίστηκαν σε μικρό περιοδικό παραπόταμο με βορειοδυτική κατεύθυνση στο άνω τμήμα της κοιλάδας του ποταμού της Καμπούρας. Για αρκετό μήκος το ρυάκι της Αχούσας δραστηριοποιείται υπόγεια πριν ενωθεί με την κύρια κοίτη του ποταμού.

Το Αργάκι της Καμπούρας αποτελεί και αυτό με τη σειρά του παραπόταμο του ποταμού της Χρυσοχούς ή του Σταυρού της Ψώκας. Με μήκος περίπου 16 km πηγάζει από τη λοφώδη περιοχή του Αγίου Δημητριανού (υψόμετρο 550 m) και συμβάλλει με την κύρια κοίτη του ποταμού της Χρυσοχούς κοντά στο χωριό Σκούλλη, αφού πρώτα ενωθεί με τα ρυάκια του Κλαβάρη και του Κρεμμιώτη. Δεν έχει ολόχρονη ροή, αλλά διαθέτει τρεχούμενο νερό τους χειμερινούς και ανοιξιάτικους μήνες, ιδιαίτερα μετά από πολύομβρους χειμώνες.

Ακόμα μια δημιουργία της παφιακής φύσης σε γύψους

Το ποταμοσπήλαιο της Αχούσας σχηματίστηκε σε γυψούχα πετρώματα του γεωλογικού σχηματισμού της Καλαβασού (ηλικίας περίπου 6 εκατομμυρίων χρόνων). Με μέση ετήσια βροχόπτωση στην ευρύτερη περιοχή γύρω στα 600 mm, το σπήλαιο λειτουργεί ως φυσική αποστράγγιση των νερών της κοιλάδας, φιλοξενώντας στα σωθικά του έναν εποχικό υπόγειο ποταμό που δραστηριοποιείται μετά από έντονες και παρατεταμένες χειμερινές βροχές.

Ο γύψος είναι ιζηματογενές πέτρωμα ιδιαίτερα διαλυτό στο νερό. Με τη ροή του το βρόχινο νερό διαλύει για αιώνες τα γυψούχα πετρώματα της κοιλάδας της Αχούσας και διεισδύει μέσα σε αυτά δημιουργώντας ένα δίκτυο υπόγειων στοών και σπηλαίων. Η κατάρρευση της οροφής ενός από αυτά τα γυψοσπήλαια αποκάλυψε τη ροή του ρεύματος, φέρνοντας στο φως ένα μυστικό που η κυπριακή γη φύλαγε για αιώνες. Ο υπόγειος αυτός ποταμός δεν είναι απλώς ένα φυσικό αξιοθέατο, αλλά αποτελεί ένα ζωντανό παράθυρο στην υδρογεωλογική ιστορία της επαρχίας Πάφου.

Ένα ιδιαίτερο υπόγειο μνημείο της επαρχίας Πάφου

​​Η καταβόθρα της Αχούσας σχηματίστηκε σε υψόμετρο 375 m πάνω από το επίπεδο της θάλασσας. Η μετακίνηση στο μεγαλύτερο μέρος του ποταμοσπήλαιου γίνεται αποκλειστικά στα γόνατα ή έρποντας σε πετρώδες υπόστρωμα και μέσα από χαμηλά και στενά περάσματα ύψους 50-150 cm και πλάτους 1-3 m.

Η γεωδιαδρομή του έχει βορειοδυτική κατεύθυνση. Εκτείνεται αρχικά σε ευθεία πορεία και αργότερα μετατρέπεται σε ελικοειδή με απότομες και γραφικές στροφές. Στις στροφές αυτές είναι εμφανείς οι συσσωρεύσεις μαλακών ιζημάτων από τη ροή του νερού ως αποτέλεσμα της διάβρωσης των γυψούχων πετρωμάτων μέσα στο σπήλαιο.

Παρά τη στενότητα των περασμάτων του, το σπήλαιο ανοίγει σε 3-4 μικρές αίθουσες, με τις οροφές τους να υψώνονται απότομα σχηματίζοντας φυσικούς θόλους που θυμίζουν τρούλους εκκλησίας. Οι ψηλές αυτές αίθουσες, που σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν τα 3 m ύψος, προήλθαν από κατολισθήσεις και τη σταδιακή διάβρωση των μαλακών στρωμάτων γύψου από το τρεχούμενο νερό. Στο μέλλον οι οροφές αυτών των αιθουσών ίσως καταρρεύσουν και δημιουργήσουν νέες καταβόθρες.

Το συνολικό μήκος του ποταμοσπήλαιου είναι άγνωστο. Το επισκέψιμο τμήμα του εκτείνεται σε μήκος περίπου 100 m. Με τη δράση του μέσα στο πέρασμα του χρόνου, το τρεχούμενο νερό έχει κατορθώσει να διεισδύσει στο εσωτερικό της γυψούχας κοιλάδας, διαμορφώνοντας ένα δίκτυο υπόγειων στοών. Κατά μήκος του υπόγειου ποταμού σχηματίστηκαν στενές διακλαδώσεις, που διοχετεύουν το υπόγειο νερό σε διάφορες κατευθύνσεις με άγνωστο προορισμό.

Κάποιες κατολισθήσεις εμποδίζουν την ελεύθερη διάσχιση ολόκληρου του υπόγειου ποταμού και καθιστούν τη γεωδιαδρομή αυτή πολύ ριψοκίνδυνη. Μέχρι στιγμής δεν έχουμε εντοπίσει την έξοδό του και οι έρευνες συνεχίζονται. Άραγε, πού καταλήγει το ποταμοσπήλαιο αυτό και πόσους ακόμα κρυφούς θησαυρούς μας επιφυλάσσει;

Ποταμοσπήλαιο με σημαντικό γεωλογικό διάκοσμο

Η γεωλογική δομή του ποταμοσπήλαιου της Αχούσας είναι εντυπωσιακή αφού φιλοξενεί στα σπλάχνα του μοναδικά γύψινα μωσαϊκά. Τα τοιχώματα της καταβόθρας αποκαλύπτουν μια πραγματική γλυπτοθήκη με σπάνια και ενδιαφέροντα γεωμορφώματα, που φέρουν τη σφραγίδα της συνεργασίας νερού και γύψου. Η ροή του νερού και η συμπύκνωση της υγρασίας ανά τους αιώνες έχουν φιλοτεχνήσει μοναδικούς σχηματισμούς.

Τα τοιχώματα στην είσοδο του σπηλαίου καλύπτονται από φυσικά ανάγλυφα μοτίβα με αυλακώσεις που θυμίζουν κεντήματα ή κουρτίνες. Σε πολλά σημεία στο εσωτερικό του προκαλούν ιδιαίτερη εντύπωση τα αμέτρητα σφαιρικά ή ωοειδή κοιλώματα με τη λεία υφή τους, τα οποία μοιάζουν με απολιθωμένα αυγά. Πρόκειται για λειασμένες εσοχές που σμιλεύτηκαν από τους στροβιλισμούς του νερού λόγω της πίεσης του νερού και της ταχείας διάλυσης του γύψου, καθώς και λόγω της διαβρωτικής συμπύκνωσης των υδρατμών στην οροφή και στα τοιχώματα εξαιτίας της υψηλής υγρασίας.

Κοιλάδα με χαλαρό καθεστώς προστασίας

Η κοιλάδα της Αχούσας ή της Αβδελλολίμνης καλλιεργείται με ελιές και σιτηρά, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της περιβάλλεται από οργιαστική άγρια βλάστηση, που περιλαμβάνει περνιές (Quercus coccifera subsp. calliprinos), δρύες (Quercus infectoria subsp. veneris), μοσφιλιές (Crataegus azarolus), σπαλαθκιές (Genista fasselata και Calycotome villosa), ακουμένες (Rhamnus oleoides subsp. graecus), θρουμπιά (Thymbra capitata), ξισταρκές (Cistus creticus) και αρκολασμαρκά (Ptilostemon chamaepeuce subsp. cyprius).

Η καταβόθρα περιβάλλεται από ιδιωτική γη με χαλαρό καθεστώς προστασίας, αφού εντάσσεται στην πολεοδομική ζώνη Γ3 (Ζώνη Υπαίθρου), η οποία χαρακτηρίζεται από ήπια ανάπτυξη με περιορισμούς δόμησης. Η γεωλογική αξία του ποταμοσπήλαιου είναι ανεκτίμητη και έτσι προτείνεται να προστατευθεί ως γεωλογικό μνημείο της φύσης.

Πώς να πάτε και τι να προσέξετε

Η προσέγγιση της καταβόθρας της Αχούσας είναι δύσκολη γιατί χρειάζεται οδήγηση με αυτοκίνητο 4Χ4 σε πολύ κατηφορικούς χωματόδρομους και τσιμεντόδρομους, καθώς και περπάτημα σε απότομη πλαγιά με ακανθώδεις θάμνους. Η κατάβαση στην καταβόθρα απαιτεί τη χρήση αναρριχητικού εξοπλισμού και καλό φωτισμό, ενώ η διάσχιση του ποταμοσπήλαιου είναι ιδιαίτερα απαιτητική γιατί λόγω του χαμηλού του ύψους πρέπει σε πολλά σημεία να κινείσαι έρποντας ή γονατιστός στην πετρώδη κοίτη του.

Πέρα από τον μεγάλο βαθμό δυσκολίας ως προς την προσβασιμότητα, η επίσκεψη στην καταβόθρα είναι άκρως επικίνδυνη λόγω πιθανών κατολισθήσεων. Ειδικά κατά τη διάρκεια της βροχερής περιόδου, η ροή του υπόγειου ποταμού καθιστά την είσοδο σε αυτόν απαγορευτική λόγω του κινδύνου αιφνίδιας πλημμύρας. Για όλους τους παραπάνω λόγους το ποταμοσπήλαιο δεν είναι προσβάσιμο για το ευρύ κοινό και δεν μπορεί να αξιοποιηθεί τουριστικά.

Ευχαριστίες

Ευχαριστώ πολύ τον φίλο και συνοδοιπόρο Κώστα Παπασάββα για την όμορφη παρέα και την καθοριστική του βοήθεια στην κατάκτηση αυτού του ξεχωριστού θησαυρού.